Lukas3: Źródło

2009-11-12T14:20:16Z

Źródło

Lukas3: start

2009-11-12T14:15:00Z

start

Nowa strona

'''Dozwolony użytek''' ([[język angielski|ang.]] ''Fair use'') - w [[prawo własności intelektualnej|prawie własności intelektualnej]] - ograniczenie monopolu właściciela [[prawo autorskie|praw autorskich]] lub [[patent]]owych polegające na zezwoleniu na korzystanie bez konieczności uzyskiwania jego zgody już rozpowszechnionego utworu pod ściśle określonymi warunkami i w ściśle określonych sytuacjach.

== Dozwolony użytek w świetle polskiego prawa ==
Zasady dozwolonego użytku utworów objętych prawem autorskim są w Polsce określone przez ustawę
o prawie autorskim i prawach pokrewnych<ref>Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ([[Dz. U.]] z 2000 r. Nr 80, poz. 904, z późn. zm.) [http://pl.wikisource.org/wiki/Prawo_autorskie_%28ustawa%29 tekst ustawy]</ref> w artykułach od 23 do 35.

=== Prywatny dozwolony użytek ===
Polskie prawo wyraźnie rozgranicza dozwolony użytek w zakresie prywatnym i inne przypadki dozwolonego użytku.

Dozwolony użytek w zakresie prywatnym jest generalnie (z kilkoma wyjątkami) zwolniony z roszczeń finansowych właścicieli [[autorskie prawa majątkowe|majątkowych praw autorskich]]. Jest on jednak dość niejasno ograniczony do "osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego". Trudne do interpretacji jest w szczególności pojęcie pozostawania w stosunku towarzyskim, zwłaszcza w przypadku dzielenia się utworami w formach elektronicznych przez [[internet]] i istnieją w tym zakresie liczne rozbieżności interpretacyjne.

Z zasad dozwolonego użytku osobistego są całkowicie wyłączone wszelkie [[program komputerowy|programy komputerowe]], co oznacza, że kopii programów nie wolno wypożyczać czy odstępować nawet znajomym, chyba że licencja jego użycia na to wyraźnie zezwala.<ref>[http://prawnik.net.pl/content/view/100/90/ Dawno temu w Ameryce..., Artykuł na stronie prawnik.net.pl]</ref>

=== Dozwolony użytek wykraczający poza zakres osobisty ===
Dozwolony użytek wykraczający poza zakres osobisty jest w polskim prawie unormowany w formie dość szczegółowej listy określającej kiedy i jak jest dopuszczalny, przy czym w niektórych sytuacjach jest on uwarunkowany przynajmniej próbami otrzymania zgody od właściciela praw autorskich lub może wiązać się z roszczeniami finansowymi z jego strony, nie jest to zatem ścisły odpowiednik angielskiego terminu ''fair use''. W szczególności na zasadach dozwolonego użytku można:
*okresowo lub incydentalnie korzystać z utworów nie mających samodzielnego znaczenia gospodarczego, a potrzebnego do przeprowadzenia procesu technologicznego, jeśli utwór ten jest przekazywany drogą teleinformatyczną oraz jest stosowany zgodnie z przeznaczeniem (''chodzi tu głównie o wszelkiego rodzaju instrukcje obsługi i wiedzę typu [[know-how]]'')
*rozpowszechniać ogólnie dostępne w eterze programy telewizyjne i radiowe systemami anten centralnych i sieci kablowych, pod warunkiem, że sygnał jest dostarczany do maksimum 50 gospodarstw domowych
*rozpowszechniać w publicznie dostępnych mediach wcześniej rozpowszechnione materiały o charakterze aktualności lub przeglądu wydarzeń (sprawozdania z wydarzeń, aktualne artykuły na tematy polityczne, mowy wygłoszone publicznie itp.) jednak jest to w przypadku większości tego rodzaju materiałów obarczone możliwością roszczeń ze strony odpowiednich organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi
*sporządzać kopie i nieodpłatnie korzystać z fragmentów utworów potrzebnych do celów dydaktycznych (''daje to możliwość np.: zrobienia kserokopii jednego rozdziału książki i rozdania ich uczniom w klasie'')
*biblioteki, archiwa i szkoły mogą rozpowszechniać wcześniej nabyte utwory poprzez ich udostępnianie i pożyczanie w ramach swoich zadań statutowych
*przytaczać fragmenty innych utworów w dziełach stanowiących samoistną całość, pod warunkiem że jest to uzasadnione "wyjaśnianiem, analizą krytyczną, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości" (''jest to tzw. prawo do [[cytat]]u'')
*publicznie wykonywać utwory podczas ceremonii religijnych, imprez szkolnych i akademickich lub oficjalnych uroczystości państwowych, pod warunkiem że wstęp na te imprezy jest bezpłatny a osoby wykonujące utwór nie pobierają za to żadnych korzyści majątkowych
*rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, pod warunkiem, że nie będą one stosowane do tego samego celu (''można zatem zrobić zdjęcie rzeźbie wystawionej w parku lub budynkowi stojącemu przy drodze publicznej i potem rozpowszechniać to zdjęcie'')
*w [[encyklopedia]]ch i [[atlas (publikacja)|atlasach]] publikować utwory plastyczne i fotograficzne, "o ile nawiązanie porozumienia z twórcą celem uzyskania jego zezwolenia napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody", przy czym twórca ma prawo w każdej chwili zażądać wynagrodzenia za użycie jego utworu<ref>Artykuły 29-33 ustawy o prawie autorskim...</ref>
* oraz w paru innych, jeszcze bardziej szczegółowych przypadkach.<ref>Art. 33 pkt 1-5 ustawy o prawie autorskim...</ref>

Prawo dozwolonego użytku wykraczającego poza zakres osobisty wymaga zawsze wymienienia źródła i nazwiska oraz imienia twórcy. O ile ustawa nie określa tego inaczej, właścicielowi majątkowych praw autorskich zawsze przysługuje prawo do roszczeń majątkowych z tytułu użycia jego utworu na zasadach dozwolonego użytku.<ref>Art. 34 ustawy o prawie autorskim...</ref>

== ''Fair use'' w prawie Stanów Zjednoczonych ==
W odróżnieniu od prawa polskiego, prawo [[Stany Zjednoczone|Stanów Zjednoczonych]] nie rozróżnia dozwolonego użytku prywatnego i innego, oraz określa jego zakres nie w formie szczegółowej listy lecz ogólnych znamion "uzasadnionego", czy też "uczciwego" użycia utworu.

Prawo federalne USA definiuje zasady dozwolonego użytku (''fair use'') w paragrafie 107 "Copyright Act of 1976". Paragraf ten "zawiesza" [[penalizacja|penalizację]] i możliwość dochodzenia roszczeń z tytułu praw autorskich w przypadku "uczciwego" użycia kopii utworów w celu krytyki, komentarza, informacji o aktualnościach, nauczania, prowadzenia badań. "Uczciwe" użycie utworu jest wg tego zapisu rozpoznawane w oparciu o następujące kryteria:<ref>[http://www.law.cornell.edu/uscode/html/uscode17/usc_sec_17_00000107----000-.html Copyright Act of 1976, Title 17, Chapter 1, § 107]</ref>
#cel i charakter użycia dzieła, w szczególności kwestia czy zostało ono użyte w celu komercyjnym czy niekomercyjnym i edukacyjnym
#rodzaj i natura użytego dzieła
#proporcja objętości i znaczenia fragmentu użytego dzieła w stosunku do całej jego objętości a także objętości i znaczenia dzieła pochodnego, w którym ten fragment został użyty
#rezultaty wpływu użycia tego dzieła na jego sprzedaż oraz wartość na rynku
W odróżnieniu od polskiego prawa, w którym zasada dozwolonego użytku dotyczy wyłącznie już opublikowanego utworu, w prawie USA fakt opublikowania dzieła nie ma bezpośredniego wpływu na ocenę czy nie doszło do nadużycia zasady ''fair use''.

Ze względu na to, że prawo amerykańskie ma charakter [[precedens]]owy, zasady ''fair use'' są stale uściślane przez orzeczenia sądów w konkretnych sprawach. Zbiór tych orzeczeń tworzy faktyczne granice dozwolonego użytku, które stale się zmieniają, w szczególności w stosunku do mediów elektronicznych i [[internet]]u. Np. orzeczenie [[Sąd Najwyższy USA|Sądu Najwyższego USA]] z 2005 r, w stosunku do firmy [[Napster]] wyraźnie obciążyło operatorów sieci wymiany [[plik|plików]] typu [[P2P]] odpowiedzialnością za każde naruszenie zasad ''fair use'' dokonane przez ich użytkowników, co spowodowało bankructwo tej firmy.<ref>[http://www.ivanhoffman.com/napster.html Orzeczenie Sądu Najwyższego USA w sprawie Napstera]</ref>

== Porównanie zasad dozwolonego użytku w prawie polskim i amerykańskim ==
{{źródła|sekcja}}
*Prawo amerykańskie, w odróżnieniu od polskiego nie odróżnia dozwolonego użytku prywatnego od pozostałego.
*''Fair use'' w prawie amerykańskim oznacza prawo do bezpłatnego korzystania z utworu, w polskim gdy dozwolony użytek wykracza poza zakres prywatny jest w olbrzymiej większości przypadków zagrożony możliwością roszczeń finansowych ze strony właściciela majątkowych praw autorskich - prawo do dozwolonego użytku przekraczającego zakres prywatności chroni zatem tylko przed odpowiedzialnością karną i roszczeniami z tytułu [[autorskie prawa osobiste|autorskich praw osobistych]].
*W prawie amerykańskim ciężar dowodu, że dane użycie utworu przekroczyło zasady ''fair use'' spoczywa na właścicielu praw autorskich lub jego prawnym reprezentancie - w polskim osoba która została oskarżona o naruszenie praw autorskich musi udowodnić, że albo mieściło się to w granicach dozwolonego użytku prywatnego, albo któregoś z nielicznych wyjątków użytku publicznego zwolnionego z opłat tytułem praw autorskich
*W prawie amerykańskim nie ma znaczenia, czy dzieło zostało wcześniej opublikowane za zgodą właściciela praw autorskich - w polskim każda pierwsza publikacja utworu bez zgody jego twórcy jest automatycznie uważana za naruszenie jego praw autorskich - dozwolony użytek odnosi się wyłącznie do dzieł już wcześniej gdzieś opublikowanych.

{{Przypisy}}

[[Kategoria:Prawo własności intelektualnej]]
[[Kategoria:Prawo w Stanach Zjednoczonych]]

@@ Linia 47: / Linia 47: @@
 {{Przypisy}}
 [[Kategoria:Prawo własności intelektualnej]]
 [[Kategoria:Prawo w Stanach Zjednoczonych]]

Dozwolony użytek - Historia wersji

Lukas3: Źródło

Lukas3: start