Ryby - Historia wersji

Przemek: /* Zobacz też */

2009-07-19T23:01:16Z

‎Zobacz też

Przemek: /* Zobacz też */

2008-10-17T07:10:53Z

‎Zobacz też

Przemek o 07:07, 17 paź 2008

2008-10-17T07:07:19Z

Admin o 19:27, 14 kwi 2008

2008-04-14T19:27:06Z

Admin: Nowa strona: {{DisambigR|zwierząt|inne znaczenia tego słowa}} {{Zwierzę infobox |Nazwa zwyczajowa=Ryby |Łacińska=Pisces
----------
[[Ryby chrzęstnoszkie...

2008-04-14T19:13:10Z

Nowa strona: {{DisambigR|zwierząt|inne znaczenia tego słowa}} {{Zwierzę infobox |Nazwa zwyczajowa=Ryby |Łacińska=Pisces ---------- [[Ryby chrzęstnoszkie...

Nowa strona

{{DisambigR|zwierząt|[[Ryba (ujednoznacznienie)|inne znaczenia tego słowa]]}}
{{Zwierzę infobox
|Nazwa zwyczajowa=Ryby
|Łacińska=Pisces ---------- [[Ryby chrzęstnoszkieletowe]] [[Ryby kostnoszkieletowe]]
|Typ=[[strunowce]]
|Podtyp=[[kręgowce]]
|Obrazek=Lulem u0.gif
|Commons=Category:Fish
}}
'''Ryby''' - zmiennocieplne [[kręgowce]] wodne oddychające [[Skrzela (anatomia)|skrzelami]], poruszające się za pomocą [[Płetwa|płetw]]. Niezwykle zróżnicowane pod względem budowy zewnętrznej i wewnętrznej, ubarwienia oraz przystosowania do warunków środowiska. Stanowią najliczniejszą grupę - ponad połowę - współcześnie żyjących kręgowców. Na [[Świat|świecie]] znanych jest blisko 30 tys. [[Gatunek (biologia)|gatunków]] żyjących współcześnie. Są najstarszymi kręgowcami świata. W [[Polska|Polsce]] występuje około 120 gatunków ryb.

Dział [[Zoologia|zoologii]] zajmujący się rybami to [[ichtiologia]].

== Występowanie ==
Wszystkie typy zbiorników wodnych na [[Ziemia|Ziemi]] z wyjątkiem zbiorników o skrajnie trudnych warunkach.

== Cechy charakterystyczne ==
* ciało opływowe, kształtu zwykle wrzecionowatego, przystosowane do pokonywania oporu wody
* głowa łączy się z tułowiem nieruchomo, nie występuje odcinek szyjny
* szkielet chrzęstny, częściowo skostniały lub kostny
* otwór gębowy zaopatrzony w ruchome szczęki
* kończyny przednie przekształcone w płetwy piersiowe, tylne - w płetwy brzuszne
* skóra u większości gatunków pokryta [[Łuski (ryby)|łuskami]], u niektórych naga (bez łusek), gruba, z licznymi gruczołami śluzowymi
* wiele gatunków posiada [[pęcherz pławny]]
* oddychają skrzelami, niektóre gatunki mogą oddychać powietrzem atmosferycznym dzięki uchyłkom jelita
* większość posiada charakterystyczny dla ryb narząd - [[Linia boczna|linię boczną]]
* [[Zwierzę zmiennocieplne|zmiennocieplne]]
* zamknięty [[Układ krwionośny kręgowców|układ krążenia]]
* [[Rozdzielnopłciowość|rozdzielnopłciowe]]
* w większości [[Jajorodność|jajorodne]]

{{main|Anatomia ryb}}

{{Okres istnienia grupy organizmów|lewa granica=500}}

== Znaczenie gospodarcze ==
Ryby przetwarzają bezużyteczne - z punktu widzenia [[człowiek]]a - [[rośliny]] i [[zwierzęta]] wodne na wartościowe dla niego [[mięso]]. Są wykorzystywane na całym świecie w celach konsumpcyjnych, przemysłowych oraz rekreacyjno-poznawczych:
*konsumpcja (pożywienie) – od najdawniejszych czasów ryby są jednym z podstawowych składników pożywienia człowieka. Rybie mięso jest łatwo przyswajalne i wartościowe pod względem odżywczym. Zawiera wysokiej jakości [[białka|białko]], [[jod]], [[fosfor]], [[potas]], [[wapń]] oraz [[Witamina A|witaminy A]] i [[Witamina D|D]].
*[[Przemysł (ekonomia)|przemysł]] - dostarczają surowca dla [[Przemysł rybny|przemysłu rybnego]], [[Farmaceutyka|farmaceutycznego]], do produkcji [[Nawozy|nawozów]], [[klej]]ów, [[Pasza (rolnictwo)|karmy dla zwierząt]] i innych.
*[[akwarystyka]] - stanowią obiekt badań naukowców (laboratoria, ośrodki naukowe), są prezentowane w akwariach publicznych, hodowane w akwariach prywatnych. Istnieje wiele firm wyspecjalizowanych w poławianiu, hodowli i dystrybucji ryb akwariowych.
*[[wędkarstwo]] – popularny na całym świecie rodzaj [[hobby]] i [[sport]]u polegający na łowieniu ryb przy pomocy [[Wędka|wędki]].

== Zagrożenia ==
Odmienne [[Środowisko przyrodnicze|środowiska]] w jakich żyją ludzie i ryby nie zmniejszają faktu, że wzajemnie mogą być dla siebie zagrożeniem.

'''Zagrożenia dla człowieka''':
* niebezpieczeństwo pogryzienia – wiele gatunków dużych, drapieżnych ryb ([[rekiny]], [[barrakudy]]) jest zdolnych do zaatakowania człowieka, który z ich punktu widzenia naruszył ich [[terytorium]] (np. podczas kąpieli)
* niebezpieczeństwo [[zatrucie|zatrucia]] – mięso ryb jest uważane za smaczne i zdrowe, jednak istnieją gatunki, a nawet całe [[Rodzina (biologia)|rodziny]] ryb, których mięso jest dla człowieka śmiertelnie trujące ([[takifugu]], [[rozdymkokształtne]]). Inne natomiast są wyposażone w kolce połączone z gruczołem jadowym ([[skorpenokształtne]]).

'''Zagrożenia dla ryb''':
* przełowienie – nadmierna, niekontrolowana eksploatacja [[Łowisko|łowisk]]
* zatrucie środowiska – ograniczanie obszaru występowania gatunków poprzez pogarszanie parametrów wody

== Systematyka ==
Współcześnie żyjące ryby dzieli się na:
* [[chrzęstnoszkieletowe]] (Chondrichthyes)
* [[kostnoszkieletowe]] (Osteichthyes)
** [[promieniopłetwe]] (Actinopterygii)
** [[mięśniopłetwe]] (Sarcopterygii)

{{main|Systematyka Osteichthyes}}

Tradycyjny podział tej grupy oparty był o klasyfikację J.S. Nelsona zaprezentowaną w dziele ''Fishes of the World'' (1984). Zgodnie z najnowszymi badaniami (przede wszystkim genetycznymi) uznaje się, że grupa '''ryby (Pisces)''' jest grupą [[polifiletyzm|polifiletyczną]]. Nowsza edycja dzieła Nelsona prezentowała nową systematykę wyższych [[takson]]ów, likwidując w ogóle taksony '''ryby''' i '''[[ryby kostne]]'''. Również najnowsze badania [[Paleontologia|paleontologiczne]] podważają klasyczny podział ryb mięśniopłetwych na [[dwudyszne]] i [[trzonopłetwe]]. W związku z tym systematyka ryb stale się zmienia, ale raczej na poziomie wyższych kategorii. Podział na [[rodzina (biologia)|rodziny]] jest stosunkowo stabilny, choć i tam zdarzają się zmiany.

=== Klasyczna taksonomia ===
* Gromada: [[ryby pancerne]] (Placodermi)
* Gromada: [[fałdopłetwe]] (Acanthodii)
* Gromada: [[ryby chrzęstnoszkieletowe|chrzęstnoszkieletowe]] (Chondrichthyes)
*** Podgromada: [[zrosłogłowe]] (Holocephali)
*** Podgromada: [[spodouste]] (Elasmobrachii)
* Gromada: [[mięśniopłetwe]] (Sarcopterygii)
** Podgromada: [[dwudyszne]] (Dipnoi)
** Podgromada: [[trzonopłetwe]] (Crossopterygii)
* Gromada: [[promieniopłetwe]] (Actinopterygii)
** Podgromada: [[Kostnochrzęstne|kostnołuskie]] (Chondrostei)
** Podgromada: [[przejściowce]] (Holostei)
** Podgromada: [[kostnoszkieletowe]] (Teleostei)

== Zobacz też ==
* [[Ryby - wykaz rodzin]]
* [[Ryby Polski]]
* [[Rybołówstwo]]
* [[Portal:Akwarystyka]]
* [[Ochrona przyrody w Polsce]]
* [[Ataki rekinów na ludzi]]
* [[Ryby (gwiazdozbiór)]]

[[Kategoria:Kręgowce]]

[[af:Vis]]
[[ar:سمك]]
[[ast:Pexe]]
[[gn:Pira]]
[[ay:Challwa]]
[[zh-min-nan:Hî]]
[[bo:ཉ་]]
[[bs:Ribe (životinje)]]
[[bg:Риби]]
[[ca:Peix]]
[[ceb:Isda]]
[[cy:Pysgodyn]]
[[da:Fisk]]
[[de:Fische]]
[[nv:Łóó’]]
[[et:Kalad]]
[[el:Ψάρι]]
[[en:Fish]]
[[es:Pez]]
[[eo:Fiŝoj]]
[[eu:Arrain]]
[[fa:ماهی]]
[[fr:Poisson]]
[[ga:Iasc]]
[[gd:Iasg]]
[[gl:Peixe]]
[[hak:Ǹg-è]]
[[ko:물고기]]
[[hi:मछली]]
[[hsb:Ryby]]
[[hr:Ribe]]
[[io:Fisho]]
[[id:Ikan]]
[[is:Fiskur]]
[[it:Pesce]]
[[he:דג]]
[[jv:Iwak]]
[[ka:თევზები]]
[[rw:Ifi]]
[[ht:Pwason]]
[[ku:Masî]]
[[la:Piscis]]
[[lb:Fësch]]
[[lt:Žuvys]]
[[li:Vèsse]]
[[ln:Mbísi]]
[[jbo:finpe]]
[[hu:Hal]]
[[mk:Риби]]
[[ml:മീന്‍]]
[[ms:Ikan]]
[[my:ငါး]]
[[nah:Michin]]
[[nl:Vissen (dieren)]]
[[cr:ᓇᒣᔅ]]
[[new:न्या]]
[[ja:魚類]]
[[no:Fisk]]
[[nn:Fisk]]
[[nrm:Paîsson]]
[[oc:Peis]]
[[pt:Peixe]]
[[ksh:Fesch]]
[[ro:Peşte]]
[[qu:Challwa]]
[[ru:Рыбы]]
[[sq:Peshku]]
[[scn:Pisci]]
[[simple:Fish]]
[[sk:Ryby (v najširšom zmysle)]]
[[sl:Ribe]]
[[sr:Рибе]]
[[sh:Riba]]
[[su:Lauk]]
[[fi:Kala]]
[[sv:Fiskar]]
[[ta:மீன்]]
[[te:చేప]]
[[th:ปลา]]
[[vi:Cá]]
[[tg:Моҳӣ]]
[[chr:ᎠᏣᏗ]]
[[tr:Balık (hayvan)]]
[[uk:Риби]]
[[yi:פיש]]
[[bat-smg:Žovis]]
[[zh:鱼]]

źródło: artykuł [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby] w Wikipedii, licencja: [[GNU FDL]], autorzy: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby&action=history]

← poprzednia wersja		Wersja z 07:10, 17 paź 2008
Linia 77:		Linia 77:

	== Zobacz też ==		== Zobacz też ==
−	* [[Kategoria:Ryby_akwariowe]]	+	* [http://www.akwarium.net.pl/wiki/Kategoria:Ryby_akwariowe Kategoria:Ryby_akwariowe]

← poprzednia wersja		Wersja z 19:27, 14 kwi 2008
Linia 1:		Linia 1:
−	~~{{DisambigR\|zwierząt\|[[Ryba (ujednoznacznienie)\|inne znaczenia tego słowa]]}}~~
	{{Zwierzę infobox		{{Zwierzę infobox
	\|Nazwa zwyczajowa=Ryby		\|Nazwa zwyczajowa=Ryby

@@ Linia 76: / Linia 76: @@
 ** Podgromada: [[kostnoszkieletowe]] (Teleostei)
 [[Kategoria:Kręgowce]]
   źródło: artykuł [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby] w Wikipedii, licencja: [[GNU FDL]], autorzy: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby&action=history]

@@ Linia 4: / Linia 4: @@
 |Typ=[[strunowce]]
 |Podtyp=[[kręgowce]]
-|Obrazek=Lulem u0.gif
+|Obrazek=GlyphidodonCelestinus.png
 |Commons=Category:Fish
 }}
@@ Linia 77: / Linia 77: @@
 == Zobacz też ==
-* [[Ryby - wykaz rodzin]]
+* [[Kategoria:Ryby_akwariowe]]
-* [[Ryby Polski]]
-* [[Rybołówstwo]]
-* [[Portal:Akwarystyka]]
-* [[Ochrona przyrody w Polsce]]
-* [[Ataki rekinów na ludzi]]
-* [[Ryby (gwiazdozbiór)]]
 [[Kategoria:Kręgowce]]
   źródło: artykuł [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby] w Wikipedii, licencja: [[GNU FDL]], autorzy: [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ryby&action=history]

Ryby - Historia wersji

Przemek: /* Zobacz też */

Przemek: /* Zobacz też */

Przemek o 07:07, 17 paź 2008

Admin o 19:27, 14 kwi 2008

Admin: Nowa strona: {{DisambigR|zwierząt|inne znaczenia tego słowa}} {{Zwierzę infobox |Nazwa zwyczajowa=Ryby |Łacińska=Pisces----------[[Ryby chrzęstnoszkie...

Admin: Nowa strona: {{DisambigR|zwierząt|inne znaczenia tego słowa}} {{Zwierzę infobox |Nazwa zwyczajowa=Ryby |Łacińska=Pisces
----------
[[Ryby chrzęstnoszkie...